Kritiek leidt zelden tot een goed gesprek

Terug naar overzicht

Kritisch kijken

Mijn zoon is net begonnen in de brugklas. Bij het vak levensbeschouwing krijgt hij zijn eerste huiswerk. Hij moet een stukje over zichzelf schrijven met daarin zijn sterke en minder sterke eigenschappen. Hij worstelt behoorlijk met de minder sterke eigenschappen, hij kan niets bedenken! Zijn grote zussen lachen hem vierkant uit. Zij komen binnen een paar minuten met een hele waslijst. Ik hoor het gesprek aan en vraag me af: “Wil ik eigenlijk wel dat hij zo naar zichzelf kijkt?” Waarom vraagt de leraar niet: “Wat zijn eigenschappen die jou typeren?” Mijn jongste dochter is hier heel duidelijk in. “Mam, als ze dat zouden vragen, dan noemt hij alleen zijn kwaliteiten op. Hij moet toch ook leren om kritisch naar zichzelf te kijken? Hij leert er toch niets van als iedereen alleen maar tegen hem zegt hoe geweldig hij is?”

Observing without evaluating is the highest form of human intelligence
J. Krishnamurti

Levert kritiek iets op?

Deze vraag blijft in mijn hoofd zitten. Is het waar dat je kritisch naar jezelf moet kijken om iets te leren? Levert kritiek iets op? Laatst kwam ik ’s avonds rond 21.00 uur thuis. De kinderen waren die middag alleen geweest, hadden pizza gegeten en waren aan het “chillen op de bank”. Ik kon hun spoor precies volgen. Lege glazen, vieze borden, gebruikte soepkommen en een aangekoekte pan op het fornuis. Ik schiet meteen uit mijn slof. Gevolg: ik ben aan het opruimen en de sfeer is verpest. Had dat anders gekund?

Contact maken

Natuurlijk. Informeren naar hun dag was een goed begin geweest. Contact maken. Zelf vertellen hoe mijn dag was. Pas dan benoemen dat het rommelig is en dat ik dat niet zo gezellig vind. Ze vragen of ze misschien even willen opruimen. Grote kans dat ze dat gewoon gedaan hadden. De kritiek die ik gaf werkte averechts. Zij voelen zich aangevallen en reageren geïrriteerd. Dat doet kritiek met je. Kritiek is een aanval. In een oorlogssituatie is het simpel. Als je wordt aangevallen heb je de volgende opties:

  • een tegenaanval inzetten
  • je verdedigen
  • je terugtrekken
  • je overgeven

Kritiek maakt een goed gesprek onmogelijk

Praten staat niet in dit rijtje, samenwerken ook niet. Kritiek maakt een echt gesprek onmogelijk! Als ik benoem wat ik zie, wat ik belangrijk vind en wat ik graag zou willen, dan blijf ik bij mezelf. Ik verzoek de kinderen om even op te ruimen. Natuurlijk kunnen ze dat weigeren. Maar de kans dat ze “ja” zeggen is vele malen groter dan wanneer ze zich bekritiseerd voelen. Op mijn werk is het precies hetzelfde. Onder het mom van “feedback geven” mag je kritiek geven op de ander. Maar dat gaat ten koste van de relatie met die ander. Dat wil ik niet. Vanaf nu stop ik met kritiek. Dat is een kwestie van goed opletten en een groot doorzettingsvermogen. Het gaat niet alleen om kritiek naar anderen, ook om zelf-kritiek. Daar word je niet beter van. Misschien leer je er wel van, maar niet op een positieve manier. Ik ben ervan overtuigd dat je kunt leren van fouten zonder jezelf of de ander aan te vallen. Terug naar mijn zoon. Als ik hem vraag om zichzelf te beschrijven, dan vertelt hij zonder schaamte al zijn eigenschappen, ook de mindere.